Teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken, farkında olmadan bizi hiç durmayan bir koşu bandına çıkardığını hiç düşündünüz mü? Bildirimler, mesajlar ve sonsuz sosyal medya akışları arasında zamanımız sessizce parçalara ayrılıyor. Tam da bu noktada Dijital Minimalizm kitabının yazarı Cal Newport, rahatsız edici ama kaçamayacağımız bir soruyla kapıyı aralıyor: “Teknoloji gerçekten hayatımızı kolaylaştırıyor mu, yoksa biz fark etmeden dikkatimizi tamamen ele mi geçiriyor?” Ve asıl soru şu: Eğer cevap sandığımız gibi değilse, bundan sonra ne yapacağız?
Şimdi sizden bir gününüzü düşünmenizi isteyerek birkaç soru sormak istiyorum. Yatmadan önce sosyal medyayı “son bir kez” tarayıp günü öyle mi bitiriyorsunuz? Kaçınız gece telefon bildirim sesi açık şekilde uykuya dalıyor? Sabah alarmı kapattığınızda, siz uyurken hayata devam edenlerin bildirimlerine gözünüz kayıyor mu? İşe giderken ya da kahvaltı yaparken sosyal medya hangi duygularınızı harekete geçiriyor? Gün içinde verdiğiniz araları, belki zihninizi boşaltmak belki gündemi takip etmek için, telefon ekranına bakarak mı dolduruyorsunuz? Benim için, bir yıl öncesine kadar bu soruların tamamının cevabı “evet” idi.
Dijital Minimalizm Nedir?
Dijital minimalizm; telefonsuz yaşamak, sosyal medya uygulamalarını tamamen hayatımızdan çıkarmak ya da teknolojiyi düşman ilan etmek değildir. Asıl mesele, bu araçları kullanırken zamanımızı ve dikkatimizi gerçekten önemli olana ayırabilmektir. Sorun teknolojinin varlığı değil, dikkatimizi nasıl ve neye verdiğimizdir.
Sorunun Kaynağı: Dikkat Ekonomisi
Günümüzde internet üzerindeki birçok algoritma, kullanıcının dikkatini mümkün olan en uzun süre boyunca elde tutmak için tasarlanıyor. Örneğin bir kişinin Instagram’daki Keşfet sayfasına baktığınızda, sadece ilgi alanlarını değil, aynı zamanda nelere dayanamayıp baktığını da görürsünüz. Bu platformlar, kendimizi iyi hissettiren içeriklerden çok bizi ekranda tutan içeriklere öncelik verir. Ne yazık ki utanç, kutuplaşma, korku ve öfke gibi duygular her zaman daha fazla etkileşim alır. Kişiyi provoke eden, kıyas ve yetersizlik hissi yaratan, alay ve aşağılama kültürünü besleyen; aşırı uç ve sert genellemeler içeren içerikler bu yüzden daha görünür hâle gelir.
Bu noktada çoğu kişi çözümü dijital detoksta arıyor. Oysa birkaç günlüğüne telefonu kapatmak ya da uygulamaları silmek kalıcı bir dönüşüm sağlamıyor. Hatta çoğu zaman detoks bittiğinde eski alışkanlıklara daha hızlı geri dönüyoruz. Dijital minimalizm, geçici bir kaçıştan ziyade kalıcı bir farkındalık öneriyor. Detoks, neyin fazla geldiğini fark etmek için bir mola olabilir; ama asıl mesele, o moladan sonra dijital hayatımızı nasıl yeniden düzenlediğimizdir.
Bu Gürültüden Uzak Durmak Mümkün mü?
Dijital minimalizmden bahsederken uygulamaları silmekten ya da tüm bildirimleri kapatmaktan söz etmiyorum. Bunun yerine zamanımızı nasıl daha verimli kullanabileceğimizi, zihnimizi nasıl daha az yorabileceğimizi ve belki de en önemlisi ruh hâlimizi nasıl koruyabileceğimizi düşünmek istiyorum. Bunun ilk adımı, algoritmalara bilinçli sinyal göndermek. Algoritmalar kullanıcı davranışlarını izler; biz farkında olmasak bile her izleme, beğeni, yorum ya da paylaşım bir mesajdır. Negatif içeriklerle etkileşime girdiğimizde algoritma bunu bir başarı olarak okur ve benzer içerikleri daha fazla gösterir.
Bu yüzden “ilgilenmiyorum” seçeneğini kullanmak ya da kelime filtrelerini aktif hâle getirmek sandığımızdan çok daha güçlü araçlardır. X üzerindeki kelime filtrelerime baktığımda Mete Gazoz, baby animals, Aşk-ı Memnu, Artificial Intelligence, Ariana Grande gibi birbirinden alakasız ilgi alanlarım olduğunu fark ettim. Sessize aldığım kelimeler kısmında ise yalnızca Enercii yer alıyordu. Takip ettiğim hesapları düzenledim, rahatsız olduğum içerikleri algoritmaya bildirmeye başladım. Instagram’da ise ilgilendiğim ve ilgilenmediğim içerikleri her kullanımda net bir şekilde ayırt ederek algoritmaya bilinçli sinyaller gönderdim. Bir süre sonra Keşfet’te gördüğüm içeriklerin tonu bile değişmeye başladı.
Zihnin Savunmasız Olduğu Zamanları Korumak
Dijital minimalizm bazen ironik bir şekilde yine teknoloji yardımıyla mümkün oluyor. Ekran süresi raporları, uygulama kullanım limitleri ya da bir uygulamaya girmeden önce durup düşünmemizi sağlayan küçük araçlar farkındalık kazanmamıza yardımcı olabiliyor. Buradaki amaç yasaklamak değil; neyi, ne kadar ve neden kullandığımızı fark etmek. Çünkü fark ettiğimiz anda değişim kendiliğinden başlıyor.
Bu yaklaşım iş hayatında da önemli bir fark yaratıyor. Sürekli açık e-postalar, anlık mesajlar ve kesintisiz bildirimler çoğu zaman verimlilik değil, zihinsel parçalanma yaratıyor. Dijital sadeleşme, her mesajın acil olmadığını kabul etmeyi, bildirimleri bilinçli şekilde sınırlandırmayı ve odaklanarak çalışılan zaman dilimlerini korumayı öneriyor. Bölünmeden geçirilen bir saat, bölünerek geçen birkaç saatten çok daha üretken olabiliyor.
Dijital minimalizm yalnızca “ne kadar süre” sorusuyla ilgilenmez. Asıl soru şudur: Bu içerik bende ne bırakıyor? Eğer bir içerik bizi daha bilinçli, daha sakin ya da daha üretken hissettirmiyorsa, o içerik bilgi değil, zihinsel gürültüdür. Özellikle sabah uyanır uyanmaz ve yatmadan hemen önce maruz kalınan politik tartışmalar, kıyas yaratan paylaşımlar ve negatif içerikler zihni derinden etkiler. Dijital minimalizm, bu alanları bilinçli şekilde korumayı önerir.
Odak, Sadelik ve Bilinçli Bir Dijital Hayat
Dijital temizlik de tek seferlik bir eylem değildir. Takip edilen hesaplar, maruz kalınan dil ve içerikler zamanla değişir; bu yüzden dijital alanın da düzenli olarak gözden geçirilmesi gerekir. Ayda bir yapılan küçük bir kontrol bile zihinsel yükü ciddi şekilde azaltabilir. Bu biraz ev toplamak gibidir; düzen bir kez kurulmaz, korunur.
Algoritmalar daha akıllı, içerikler daha hızlı ve dikkat daha değerli hâle geldikçe dijital minimalizm bir tercih olmaktan çıkıp bir beceriye dönüşecek. Gelecekte asıl ayrıcalık her şeye yetişmek değil, neye yetişmeyeceğini bilinçli olarak seçebilmek olacak. Çünkü hayatımızdaki her bir dakika geri gelmeyecek kadar değerli; dikkatimizi bir algoritmaya emanet edip saatlerimizi sessizce ekrana bakarak tüketemeyiz. Ve ruhumuzu sürekli korku, öfke ve kıyasla beslerken iyi hissetmeyi, huzurlu kalmayı ya da kendimizle barış içinde olmayı beklemek, kendimize haksızlık olur.
Turkcell
