Fabrikalarda teknolojik dönüşüm çoğu zaman sessiz olur. Ne büyük lansmanlar vardır ne de manşet olacak açıklamalar. Ama bir bakarsınız, üretim hattında işler daha akıcı, duruşlar daha az, kararlar daha hızlı alınır hale gelmiştir. 5G de tam olarak böyle bir değişimin merkezinde duruyor. Gösterişli değil belki ama etkisi fazlasıyla derin.
Bugün 5G’yi sadece “daha hızlı internet” olarak görmek, fabrikadaki asıl resmi kaçırmak olur. Çünkü faydası hızdan çok refleks, esneklik ve güvenilirlik.
Kabloların gölgesinde geçen yıllar
Yıllardır fabrikalarda aynı manzaraya alışığız: Yere sabitlenmiş makineler, kablo kanalları, değişmesi zor üretim düzenleri… Bir hattı biraz oynatmak bile başlı başına bir projeye dönüşür. İşte 5G, bu noktada kritik bir özgürlük alanı açıyor.
Her şeyin kablolu olmak zorunda olmadığı bir üretim sahası düşünün. Hareket eden robotlar, kolay yer değiştirebilen ekipmanlar, ihtiyaca binaen saptanacak geçici üretim alanları… Bu esneklik, özellikle değişken üretim yapan tesisler için ciddi bir avantaj.
Hızdan çok zamanlama meselesi
Fabrikalarda “hız” kelimesi genellikle yanlış anlaşılır. Fabrikada kimsenin derdi bir YouTube videosunun daha hızlı açılması değil. Asıl mesele, verinin doğru anda doğru yere ulaşmasıdır.
Bir makineden gelen titreşim verisi, bir kameranın yakaladığı kusur ya da bir robotun konum bilgisi… Eğer bu veriler birkaç saniye geç geliyorsa, çoğu zaman anlamını yitirir. 5G’nin düşük gecikmesi tam da bu yüzden değerli. Karar alma sürecini hızlandırdığı için değil, zamanında karar almayı mümkün kıldığı için çok anlamlı.
Her şeyi 5G yapmak zorunda mıyız?
Burada durup dürüst bir soru sormak gerekiyor: Her fabrikada, her senaryoda 5G şart mı? Kısaca “Hayır”.
Kablolu sistemler hâlâ çok güçlü. Wi-Fi pek çok alanda iş görüyor. Ama işin içine mobilite, geniş alanlar ve aynı anda konuşan yüzlerce cihaz girdiğinde tablo değişiyor. AGV (Automated Guided Vehicle / Otonom Araç), AMR (Autonomous Mobile Robot / Otonom Mobil Robot), kamera sistemleri, sensör ağları… Bu noktada 5G az gecikme süresiyle gerçekten fark yaratıyor.
Yani temel konu “hangisi teknoloji daha yeni” değil, “hangi teknoloji ne zaman daha anlamlı”.
Robotlar, kameralar ve görünmeyen veri trafiği
Bugün modern bir fabrikanın içinde dolaşsanız, gözünüzle gördüğünüzden çok daha fazlasının olup bittiğini fark edersiniz. Robotlar birbirleriyle konuşur, kameralar sürekli izler, sensörler arka planda veri üretir.
Özellikle görüntü tabanlı kalite kontrol ve kestirimci bakım gibi alanlarda veri hacmi ciddi boyutlara ulaşıyor. Bu veriyi taşıyacak, işleyecek ve gecikmeden geri döndürecek bir altyapı olmadan “akıllı fabrika” lafı biraz havada kalıyor. 5G burada, sistemin taşıyıcı kolonlarından biri haline geliyor.
Edge mi, bulut mu? Asıl soru nerede karar verileceği
Son yıllarda sık duyduğumuz bir başka kavram da edge bilişim. Kararı nerede vereceğiz?
Eğer kararın milisaniyeler içinde alınması gerekiyorsa, buluta gidip veri çekmek fazla efor oluşturabilir. Veriyi sahaya yakın bir noktada işlemek çok daha mantıklı. Uzun vadeli analizler, raporlar ve optimizasyon çalışmaları ise bulutta yapılabilir. 5G, bu iki dünya arasında sessiz ama hızlı bir köprü kurmamıza yardımcı olacak.
Teknoloji kadar insan meselesi
Yeni bir haberleşme altyapısı kurmak nispeten kolaydır. Ama insanların alışkanlıklarını, süreçlerini ve bakış açısını dönüştürmek zaman alır. Bu sebeple insana dair alışkanlık faktörü de göz önüne alınmalı.
5G’ye geçiş, sadece IT (Information Technology / Bilgi Teknolojileri) ya da OT (Operational Technology / Operasyonel Teknolojiler) ekiplerinin değil; bakım, üretim ve hatta yönetim kadrolarının da dahil olduğu bir değişim sürecidir. Yapılacak eğitimler ve pilot proje süreçleri bu teknolojiye adapte olabilmenin en sağlıklı yoludur.
Peki bundan sonra ne olacak?
Daha verimli IoT (Internet of Things / Nesnelerin İnterneti) cihazları, daha hassas konumlama, daha otonom sistemler… Bunların hepsi gelişmekte ve devreye alınmaları yaklaşmakta. Ama asıl farkı yaratan, bugünden doğru soruları sormak olacak.
- Nerede gerçekten esnekliğe ihtiyacımız var?
- Hangi veriler hangi sektörler için kritik?
- Hangi alanlarda kablosuz olmak bize gerçek fayda sağlar?
5G, mucize değil. Ama doğru yerde ve doğru amaçla kullanıldığında, fabrikanın çalışma şeklini sessizce ama kalıcı biçimde değiştiren güçlü bir araç olabilir.
Ve çoğu dönüşüm gibi, fark ettiğinizde zaten iş işten geçmiş olur. İşler artık eskisi gibi değildir.
Turkcell
Hakan Özkan