Günlük hayatımızda farkında olmasak da sürekli bir finansal sistemin içindeyiz. Maaş alırken, markette kartla ödeme yaparken, online bir alışverişte “ödeme başarısız” uyarısı gördüğümüzde ya da birine para transferi yaparken arka planda karmaşık ama düzenli bir yapı çalışır.
Bu yazıda:
- Finansal sistemin ne olduğunu,
- Paranın neden var olduğunu,
- Bu sistemin temel oyuncularını,
- Banka, ödeme kuruluşu, e-para kuruluşu, FinTech ve TechFin farklarını ele alacağız.
Finansal Sistem Nedir?
Finansal sistem; paranın üretilmesi, saklanması, transfer edilmesi ve yönetilmesini sağlayan kurumlar, kurallar ve teknolojiler bütünüdür.
Basitçe: Paranın bir yerden başka bir yere güvenli, hızlı ve kayıtlı şekilde akmasını sağlar.
Bu sistem sayesinde:
- Maaşlar ödenir
- Krediler verilir
- Ödemeler alınır
- Tasarruf yapılır
- Ticaret döner
Finansal sistem olmazsa ekonomi ya çok yavaşlar ya da tamamen durur.
Para Neden Var?
Para, üç temel ihtiyacı karşılamak için vardır:
- Değer ölçüsü : Bir ürünün ya da hizmetin değerini karşılaştırabilmek için
- Değişim aracı : Takas yerine herkesin kabul ettiği ortak bir araç olması için
- Değer saklama aracı : Bugünkü emeğin geleceğe taşınabilmesi için
Modern finansal sistemlerde para artık sadece fiziksel ve nakit değildir.Kart bakiyeleri, dijital cüzdanlar, mobil uygulamalardaki bakiyeler de paranın dijital temsilidir.
Finansal Sistemin Oyuncuları Kimlerdir?
Bugün finansal sistem birçok farklı aktörden oluşur:
🏦 Bankalar
- Mevduat toplar
- Kredi verir
- Finansal sistemin omurgasıdır
💳 Ödeme Kuruluşları
- Ödeme almayı ve yapmayı sağlar
- Mevduat toplayamaz
- Kredi veremez
- Ödeme akışına odaklanır
💰 E-Para Kuruluşları
- Dijital bakiye (e-para) üretir
- Cüzdan ve prepaid ürünler sunar
- Fonları bankalarda korur
🚀 Fintech’ler
- Finansal problemlere teknolojiyle çözüm üretir
- Banka, ödeme veya e-para lisansına sahip olabilir ya da olmayabilir
🧠 TechFin’ler
- Temel yapı olarak teknoloji şirketidir
- Finansal hizmetleri ürünlerinin içine gömer(örneğin büyük teknoloji firmalarının ödeme çözümleri)
Bu noktada Fintech – TechFin farkı kritik hale gelir.
Fintech ve TechFin Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki kavram sıkça karıştırılır.
FinTech (Financial Technology)
- Finans merkezlidir
- Çıkış noktası: finansal bir problem için çözüm üretmektir
- Teknolojiyi bu problemi çözmek için kullanır
TechFin (Technology + Finance)
- Teknoloji merkezlidir
- Çıkış noktası: teknolojik bir ürün veya platformdur
- Finansal hizmeti ekosistemin içine entegre eder
FinTech: Finans kökenli bir ihtiyaca teknolojiyle çözüm bulmaktır. Örnek olarak aşağıdaki çözümler fintech çıktıları olarak değerlendirilebilir.
- POS cihazı kullanmadan, telefon üzerinden kartla ödeme alabilmesini sağlayan bir yazılımın geliştirilmesi
- Kredi geçmişi olmayan kişilere, alternatif veriler (harcama davranışı, fatura düzeni vb.) üzerinden skor hesaplayarak krediye erişim sunulması
- Bireylerin tüm banka hesaplarını tek ekranda görüp, harcama analizi ve bütçe planlaması yapabilmesi
- Uluslararası para transferlerinin, klasik bankacılığa göre daha hızlı ve düşük maliyetle dijital olarak yapılması
👉 Çıkış noktası finansal bir problem, çözüm aracı ise teknoloji’dir.
TechFin: Teknoloji kökenli bir şirketin finansal çözümler sunmasıdır. Aşağıdaki çözümler TechFin çözümleri olarak değerlendirilebilir.
- Bir e-ticaret platformunun, satıcılarına entegre ödeme altyapısı ve cüzdan sunmaya başlaması
- Bir ulaşım / teslimat uygulamasının, kullanıcılarına uygulama içi bakiye, kart saklama ve ödeme imkânı vermesi
- Bir büyük teknoloji şirketinin, kullanıcı hesabına bağlı dijital cüzdan veya taksitli ödeme özelliği eklemesi
- Bir muhasebe veya ERP yazılımının, tahsilat ve ödeme süreçlerini doğrudan sistem içine alması
- Bir sosyal medya veya içerik platformunun, içerik üreticilere ödeme alma ve gelir dağıtımı altyapısı sağlaması
👉 Çıkış noktası teknoloji ürünü, sonradan eklenen katman ise finansal hizmet’tir.
❓ Her Fintech / TechFin bir banka ya da ödeme kuruluşu mudur?
Hayır.
❓ Her banka ya da ödeme kuruluşu bir Fintech / TechFin midir?
Hayır.
Bu kavramlar birbirinin yerine geçmez, sadece kesişim kümeleri vardır.
Özet Durum
1️- Banka & Ödeme Kuruluşu
➡️ Lisanslı kurumlardır
- Ne yapabilecekleri kanunla belirlenmiştir
- Regülasyona tabidirler
- Finansal sistemin “yetkili oyuncuları”dır
2️-Fintech & TechFin
➡️ İş modeli ve yaklaşım tanımıdır
- Lisans değildir
- Teknoloji kullanma biçimini anlatır
- Finans merkezli (Fintech) veya teknoloji merkezli (TechFin) olabilir
🔹 Her Fintech / TechFin bir banka ya da ödeme kuruluşu mudur?
Hayır. Çünkü:
- Bazı fintech’ler sadece yazılım üretir
- Para tutmaz, ödeme almaz
- Regülasyon gerektiren faaliyete girmez
📌 Örnek:
- Fraud önleme yazılımı
- Açık bankacılık API platformu
- Muhasebe & finans SaaS ürünleri
Bu yapılar fintech’tir ama banka veya ödeme kuruluşu değildir.
🔹 Her banka ya da ödeme kuruluşu bir Fintech / TechFin midir?
Hayır. Çünkü:
- Banka veya ödeme kuruluşu olmak teknoloji odaklı olmak zorunda değildir
- Lisansı olup, yenilikçi ürün geliştirmeyen kurumlar vardır
- Dijitalleşme ≠ fintech olmak
📌 Özet:
Lisanslı olmak sizi fintech yapmaz.
“Banka ve ödeme kuruluşu olmak bir lisans meselesidir; fintech ve techfin olmak ise bir iş yapma biçimidir.”
“Her elektrikli araç otomobildir ama her otomobil elektrikli değildir. Fintech olmak da böyledir.”
Bu yazıda finansal sistemin büyük resmini ve kavramların birbirinden nasıl ayrıştığını netleştirdik.
Peki banka ile ödeme kuruluşu arasında ne gibi temel farklar var, kim neyi yapabilir, neyi yapamaz? Regülasyonlar, regülatörler, lisanslar ve sınırlamalar…
Bir sonraki yazımızda
“Banka nedir, ödeme kuruluşu nedir, ne yapabilirler, ne yapamazlar ve hangi senaryoda hangisi tercih edilir?” sorularını tüm artı–eksi yönleriyle ele alacağız.
Turkcell
Ebru Gökay Er