Bireysel Kullanıcılar İçin Yeşil Yapay Zeka (Green AI) Rehberi

Dijital Karbon Ayak İzinizi Küçültün: Bireysel Kullanıcılar İçin Yeşil Yapay Zeka (Green AI) Rehberi

Bir önceki yazımızda, yapay zekanın arkasındaki görünmeyen çevresel maliyeti masaya yatırmış; Red AI (Kırmızı Yapay Zeka) anlayışının yerini neden verimliliği odaklayan Green AI (Yeşil Yapay Zeka) yaklaşımına bırakması gerektiğini incelemiştik.

Gezegene yük olan bir yapay zekanın, ne kadar kusursuz çalışırsa çalışsın "akıllı" sayılamayacağını , gerçek mükemmelliğin , sadece kendi içindeki işlem hızında veya doğruluğunda değil; çevreye, topluma ve geleceğe bıraktığı pozitif ayak izinde gizlendiğini vurgulamıştık.

Bu noktada ikna olduğumuzu varsayarak karbon ayak izimizi nasıl küçülteceğimize bakalım mı? 

Pazar akşamı koltuğunuza kurulmuşsunuz ve yapay zekaya "Bu akşam ne pişirsem" diye yazıyorsunuz ve anında bir sürü yemek tarifi karşınıza geliyor. Sonra dolaptaki malzemeleri yazıyorsunuz ve tık diye o malzemeleri içeren tarif karşınızda. Yetmiyor bir de görsel istiyorsunuz ve harika bir görsel birkaç saniyede hazır!

Peki, o tarif ekranınıza düşerken ya da o renkli görsel çizilirken, dünyanın başka bir köşesinde küçük bir plastik su şişesinin tamamen buharlaştığı ya da bir ampulün saatlerce yanmasına yetecek kadar elektrik harcandığı gerçekten sizce de rahatsız edici değil mi?

Son dönemde hemen hemen hepimiz her alanda yapay zeka desteği alıyoruz. Ancak bu zekanın arkasında, 7 gün 24 saat hararetle çalışan, devasa soğutma fanlarıyla uğultusu hiç bitmeyen büyük data center’lar var.

Tam da bu nokta da Yeşil Yapay Zeka (Green AI) başlığı altında dijital ekranlarımızın arkasındaki bu görünmeyen faturaya ve onu nasıl küçültebileceğimize birlikte bakalım.

Bir Prompt Yazdığımızda Mutfakta Ne Oluyor?

Yapay zekanın çevreye etkisini anlamak için çok fazla teknik terimlere boğulmamıza gerek yok. Her şeyi çok basit iki aşamaya ayırabiliriz: Eğitim ve Kullanım.

• Eğitim Aşaması (Yapay Zekanın Okula Gitmesi): Bir yapay zeka modelinin "akıllanması" için internetteki trilyonlarca kelime ve görsel bilgisayarlara yüklenir. Bu süreç aylar sürer. Hatta araştırmalara göre, büyük bir yapay zeka modelini tek bir kez eğitmek; bir yolcu uçağının İstanbul ile New York arasında yaklaşık 300 defa gidip gelmesiyle oluşan çevre kirliliğine eşdeğerdir.

• Kullanım Aşaması (Bizim Soru Sormamız): "Tamam, AI eğitildi bitti" diyemiyoruz , çünkü bugün dünya genelinde yüz milyonlarca insan aynı anda yapay zekaya sorular soruyor. Google arama çubuğu ile yaptığınız bir aramada harcanan enerji çok küçüktür. Ancak yapay zekaya “tatile nereye gitsem” yazdığınız anda , arka planda çalışan binlerce işlemci yüzünden 10 kat daha fazla elektrik harcanır.

Daha da can sıkıcı olan , bu süreçte arkadaki sistemler çalışırken aşırı ısınır ve onları soğutmak için ne kullanılır biliyor musunuz? Şebeke suyu.

Yapay zekaya ürettirdiğiniz her 20-50 adet basit komut veya oluşturduğunuz tek bir detaylı görsel, yaklaşık yarım litre temiz suyun buharlaşıp gitmesi anlamına geliyor.

Peki Kırmızı Yapay Zeka mı , Yeşil Yapay Zeka mı ?

Teknoloji şirketleri yıllardır "Kırmızı Yapay Zeka" (Red AI) mantığıyla hareket etti.

Yani: "Çevreye ne kadar zarar verdiğimiz önemli değil, yeter ki en akıllı, en hızlı ve en kusursuz modeli biz yapalım!" Bu yarış uğruna devasa enerji kaynakları hesapsızca harcandı.

Ancak bildiğiniz gibi gezegenin kaynakları sınırsız değil.

Yeşil Yapay Zeka; akıldan ve kaliteden ödün vermeden, "Aynı sonucu en az elektrikle ve en az suyla nasıl alırız?" sorusuna yanıt arıyor. Tıpkı , kirlileri saatlerce yüksek ısıda tonlarca su ve elektrik harcayarak yıkamak yerine, makinenin eco modunu seçerek birebir aynı temizliği çok daha az su ve enerjiyle elde etmek gibi.

Dünya genelinde Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) öncülüğünde başlatılan Green Digital Action (Yeşil Dijital Eylem) hareketleri de tam olarak bunu hedefliyor: Teknolojiyi büyütürken, doğaya kesilen faturanın küçültülmesi.

Günlük Hayatta Tüketimimizi Düşürecek 4 Pratik Alışkanlık

Peki, biz bireysel kullanıcılar olarak ne yapabiliriz? Yapay zeka kullanmayı tamamen bırakmalı mıyız?

Tabii ki hayır !! Nasıl ki evde gereksiz yanan lambayı kapatıyorsak, dijitalde de "bilinçli tüketici" olabiliriz.

İşte günlük hayatınızda kolayca uygulayabileceğiniz 4 yeşil alışkanlık:

1. "Uzun lafın kısası"

Yapay zekayla sohbet ederken "Merhaba, ne var ne yok ?" diye başlayıp uzun uzun sohbet sonrası “bana kek tarifi verir misin” dedik. Tarif hemen geldi ama bizim sorular bitmedi, “evde süt yok ,yoğurtla yapsam olur mu?” , “ 3 yumurta değil 2 yumurta koysam olur mu?”,”bu tarife havuç eklesem uygun olur mu?”,”cam mı yoksa teflon kalıp mı kullansam”,”sence şeker yerine pudra şekeri koysam mı?” sorularını sıraladık.

Yeşil Yaklaşım: İstediğiniz şeyi tek bir mesajda netçe ifade edin.

"Evde süt yok, yoğurt kullanacağım. 3 yumurta yerine 2 yumurta koymak istiyorum, havucum var onu eklesem olur mu? Ayrıca şeker yerine pudra şekeri kullansam ve cam yerine teflon kalıp tercih etsem nasıl olur? Tüm bu değişiklikleri hesaba katarak bana tek seferde uygulanabilir pratik bir kek tarifi yazar mısın?"

Tek bir mesajda tüm teleplerimizi iletmek ; sunucuların her soru için ayrı ayrı enerji yakmasını engeller, işlemci yükünü ve enerji tüketimini büyük ölçüde azaltır.

2. "Ne kadar ekmek o kadar köfte " (Doğru Modeli Seçin)

Sadece bir cümlenin imla kuralını düzeltmek veya basit bir İngilizce kelimenin anlamına bakmak için en gelişmiş, devasa yapay zeka modellerini kullanmanıza gerek yok.

Yeşil Yaklaşım: Basit işler için hızlı ve hafif modelleri; sadece karmaşık mantık yürütme, kod yazma ve derin analiz gerektiren işlerde devasa amiral gemisi modelleri tercih edin.

3. “Önce hayal et” (Görsel Üretimini Gerçekten Gerektiğinde Yapın)

Yazı yazdırmak bir ampulü saniyeliğine yakmak gibiyse, yapay zekaya görsel çizdirmek bir klimayı saatlerce çalıştırmaya benzer. Görsel ve video üretimi en yüksek işlem gücünü gerektirir.

Yeşil Yaklaşım: Ekranda "" diyerek onlarca rastgele görsel üretmek yerine, ne istediğinizi kafanızda netleştirip nokta atışı denemeler yapın. 

4. “Geçmişe reset” (Sohbet Geçmişinizi Rahat bırakın)

Bulut sunucularda saklanan terabaytlarca gereksiz sohbet geçmişi ve veri birikimi, o dev veri merkezlerinin sürekli aktif ve sıcak kalmasına neden olur. İşinizin bittiği gereksiz sohbetleri silmek dijital yükü hafifletir. 

Yapay zeka; iklim krizini çözmede, hastalıkları önceden teşhis etmede ve yenilenebilir enerji sistemlerini yönetmede gelecekteki en büyük yardımcımız olacak. Ancak bu teknolojiyi kullanırken arkasında bıraktığı ayak izini görmezden gelemeyiz.

Unutmayalım; gezegene yük olan bir teknoloji, ne kadar hızlı veya kusursuz olursa olsun gerçekten "akıllı" sayılmaz.

Bugün klavyenizin başında atacağınız küçük ve bilinçli adımlar, milyonlarca kullanıcıyla birleştiğinde tonlarca karbon emisyonunu ve milyonlarca litre temiz suyu kurtarabilir. Geleceği akıllandırırken, dünyayı korumak bizim elimizde!